VAI TRÒ CỦA NGƯỜI NỮ TU TRONG TIẾN TRÌNH  THƯỢNG HỘI ĐỒNG GIÁM MỤC THEO CÁCH NHÌN CỦA GIÁO LUẬT

Hội Thánh được Chúa Giêsu thiết lập và mỗi người chúng ta là chi thể của đầu là Đức Giêsu Kitô. Do đó, những gì mà Hội Thánh đưa ra đều ảnh hưởng đến tất cả mọi người, chúng ta cùng đi và  cùng nhau thi hành những sứ mạng và những quyết định mà Hội Thánh. Thượng Hội Đồng Giám Mục lần thứ XVI này được Đức Giáo Hoàng Phanxicô triệu tập năm 2023, có chủ đề là Tính hiệp hành. Từ Thượng Hội Đồng Giám Mục này trở đi, các Thượng Hội Đồng không chỉ đơn thuần là một đại hội của các Giám Mục mà còn là hành trình dành cho tất cả các tín hữu thuộc các Hội Thánh địa phương tham gia vào chức vụ tư tế, ngôn sứ và vương đế của Hội Thánh hoàn vũ, vì Hội Thánh hiệp hành là Hội Thánh tham gia và đồng trách nhiệm.

Tiếp theo đường hướng canh tân Hội thánh do Công đồng Vatican II đề xuất, cuộc hành trình cùng đi chung với nhau này vừa là một hồng ân vừa là một nhiệm vụ. Bằng cách cùng nhau suy tư về hành trình đã qua, với sự hướng dẫn của Chúa Thánh Thần, các thành viên trong Hội Thánh sẽ có thể học hỏi kinh nghiệm và quan điểm của nhau (PD, 1). Được soi sáng bởi Lời Chúa và hiệp nhất trong lời cầu nguyện, chúng ta sẽ có thể phân định các diễn trình để tìm kiếm thánh ý Chúa và theo đuổi các con đường mà Thiên Chúa kêu gọi chúng ta hướng tới sự hiệp thông sâu sắc hơn, tham gia đầy đủ hơn và với tinh thần cởi mở hơn để hoàn thànhsứ mạng của mình trong thế giới.

Tính hiệp hành là con đường mà Thiên Chúa mong đợi nơi Hội Thánh của thiên niên kỷ thứ ba...Như một tínhnăng động hiệp thông, tính hiệp hành, trên hết, là việc tích hợp đầy cảm giới mọi tham dự viên, trong tinh thần đối thoại, để mọi người đạt được một điểm đồng thuận... Mặc dù,tính hiệp hành thuộc từ vựng của Hội Thánh, nó có giá trị cho cả xã hội nói chung. Được chấp nhận làm nguyên tắc làm việc cho thế giới thế tục, tính hiệp     hành có thể là phong thái hợp tác cho các mối liên hệ liên ngã và tình huynh đệ nhân bản. Tính hiệp hành là thuốc chữa chống việc cô lập, giúp chúng ta biết đánh giá cao vẻ đẹp của cộng đồng nhân bản. Cùng nhau bước đi không phải lúc nào cũng là một nhiệm vụ dễ dàng, bất kể là đối với Hội Thánh hay đối với xã  hội,nhưng tất cả chúng ta đều cần phải thực thi thực hành này, vốn có tính hết sức chủ yếu đối với tương lai.[1]

Chủ đề của thượng Hội Đồng Giám Mục lần thứ XVI là Hướng đến một Hội Thánh hiệp hành với 3 chiều kích: hiệp thông, tham gia, sứ vụ. Hiệp hành có nghĩa là cùng bước đi với nhau, sát bên nhau trên một con đường. Mục đích của hiệp hành là để gặp gỡ, lắng nghe và tìm ra ý muốn của Chúa. Chính Chúa Giêsu đã cứu chúng ta bằng con đường hiệp hành, Ngài đã từ bỏ trời cao, từ bỏ địa vị cao sang, chấp nhận cái nghèo, chấp nhận sự trần trụi để nhận lấy kiếp phàm nhân, chỉ trừ tội lỗi, Ngài đã cùng ăn uống, cùng thông chia thân phận của kiếp nhân sinh. Ngày nay Chúa “hiệp hành” chứ không chỉ là đồng hành với con người. Chúa không ở đâu xa nhưng đang ở sát bên cạnh để lắng nghe, để hiểu, để cảm thông và giúp đỡ.

Đối với người tu sĩ, tính hiệp hành được thể hiện qua sứ mạng của mình bằng cách hiệp thông với anh chị em mình, lắng nghe và chia sẻ mọi nỗi vui buồn của phận người. Trong đời sống cộng đoàn cần hiệp thông với chị em đang sống chung, sống cùng và sống với. Biết lắng nghe, chia sẻ, cảm thông bằng lời cầu nguyện, qua các sinh hoạt chung, các biến cố vui buồn, vì chúng ta có cùng chung lý tưởng, cùng sống chung trong một linh đạo, và tất cả đều là chị em. Do đó, ta được mời gọi sống và gắn bó với nhau, bảo vệ, nâng đỡ nhau.

Trong vai trò của người nữ tu tôi cũng được mời gọi nhìn lại việc hiệp hành của mình trong Thượng Hội Đồng Giám Mục năm nay được diễn ra trong cấp Giáo Phận trong việc thi hành sứ mạng, linh đạo và đặc sủng của Hội Dòng trong Hội Thánh dưới cái nhìn của Giáo Luật.

Sứ mạng của Hội Thánh đòi hỏi toàn Dân Chúa cùng đồng hành với nhau, với mỗi thành viên đang đóng vai trò cốt yếu của mình, và cùng hiệp nhất với nhau. Hội thánh hiệp hành tiến bước trong sự hiệp thông để theo đuổi một sứ mạng chung với sự tham gia của mọi thành viên và mỗi thành viên. Mục tiêu của Tiến hiệp hành   không phải là cung cấp kinh nghiệm tạm thời hoặc một lần về tính hiệp hành, mà là tạo cơ hội cho toàn Dân Chúa cùng nhau phân định cách tiến bước trên con đường trở thành một Hội thánh mang tính hiệp hành hơn trong tầm nhìn dài hạn. Cần lưu ý rằng việc cộng tác với các nhà thần học, giáo dân, giáo sĩ và tu sĩ có thể là  sự trợ giúp hữu ích để tiếng nói của Dân Chúa, vốn là cách biểu lộ thực tại đức tin dựa trên kinh nghiệm sống của Dân Chúa, được diễn tả cách rõ ràng .[2]

Trong “Cẩm nang cho Thượng Hội đồng về tính hiệp hành”đã nói: tất cả các dòng tu, phong trào giáo dân, hiệp hội tín hữu và các nhóm khác trong Giáo hội đều được khuyến khích tham gia vào tiến trình hiệp hành trong bối cảnh của các Hội Thánh địa phương. Trong giáo luật điều 212 có nêu ra:

              (1) Ý thức trách nhiệm riêng của mình, các tín hữu, với lòng vâng phục Kitô Giáo, phải tuân theo những điều mà các vị Chủ chăn có chức thánh đại diện Chúa Kitô, tuyên giảng với tư cách là các thầy dạy đức tin hoặc qui định với tư cách là người lãnh đạo Giáo Hội.

            (2) Các tín hữu có quyền trình bày cho các Chủ chăn của Giáo Hội, các nhu cầu của mình, nhất là các nhu cầu thiêng liêng, và các ước vọng của mình.

            (3) Tùy theo kiến thức, chuyên môn và tài ba của mình, họ có quyền, và đôi khi kể cả bổn phận, bày tỏ cho các Chủ chăn có chức thánh biết ý kiến của mình liên quan tới lợi ích của Giáo Hội. Họ cũng có quyền biểu lộ ý kiến của mình cho các tín hữu khác, miễn là bảo vệ sự vẹn toàn của đức tin và luân lý, cũng như sự tôn kính   đối với các Chủ chăn, và để ý đến công ích và phẩm giá của tha nhân.

Để một Hội Dòng được thành lập đúng theo linh đạo mà đấng sáng lập đề ra thì Hội Dòng đó cần phải được Hội Thánh công nhận, điều này được Giáo luật nói đến:

            Điều 609: (1). Các nhà của các dòng được thành lập do nhà chức trách có thẩm quyền chiếu theo hiến pháp, sau khi đã được Ðức Giám Mục giáo phận thỏa thuận bằng giấy tờ.

            (2). Ðể thành lập một nữ đan viện, cần có thêm phép của Tòa Thánh.

Qua đó, ta có thể nhận thấy rằng các Hội Dòng không được thành lập một cách tự phát từ một cá nhân, nhưng cần có sự hiệp thông với Hội Thánh và được Hội Thánh hoàn vũ và Hội Thánh địa phương chấp thuận. Một Hội Dòng đến phục vụ và thi hành sứ mạng của mình nơi các Giáo xứ thuộc một giáo phận nào đó cũng phải có sự thỏa thuận rõ ràng về quyền lợi của mình Đức Giám Mục Giáo Phận, điều này được quy định:

            Ðiều 611: Sự thỏa thuận của Giám Mục giáo phận cho lập một nhà dòng bao hàm quyền lợi:

  1. Được sống theo đặc tính và mục đích riêng của dòng;
  2. Được thi hành các công tác riêng của dòng hợp với quy tắc của luật, tuy phải tôn trọng các điều kiện đặt ra trong sự thỏa thuận;
  3. Đối với dòng giáo sĩ, được có một nhà thờ, miễn là giữ quy định của điều 1215 triệt 3, và được thi hành các tác vụ chức thánh, hợp với các điều luật định.

Việc người tu sĩ phục vụ và lãnh nhận các công tác được trao nơi Đức Giám Mục sở tại cũng phải có sự đồng thuận với Bề Trên Dòng bằng hợp đồng được ký giữa Giám Mục Giáo Phận và Bề Trên có thẩm quyền  trong Dòng

            Ðiều 681: (1) Các công tác được Giám Mục giáo phận ủy thác cho các tu sĩ thì ở dưới quyền hành và sự chỉ đạo của Giám Mục ấy, tuy phải duy trì quyền của các Bề Trên của các tu sĩ theo quy tắc của điều 678, các triệt 2 và 3.

            (2) Trong những trường hợp ấy, phải ký hợp đồng giữa Giám Mục giáo phận với Bề Trên có thẩm quyền trong dòng. Trong hợp đồng ấy, đừng kể các khoản khác, cần phải xác định cách minh thị và tỉ mỉ những công tác, và chế độ tài sản.

Với hoạt động tông đồ của người tu sĩ thì được quy định rõ ở điều 675:

             (1) Hoạt động tông đồ làm nên phần cốt yếu của các dòng chuyên biệt tông đồ. Vì vậy toàn thể đời sống của các phần tử phải được thấm nhuần tinh thần tông đồ, và toàn thể hoạt động tông đồ phải được chất chứa tinh thần tu trì.

            (2) Hoạt động tông đồ phải luôn luôn bắt nguồn từ việc kết hợp mật thiết với Chúa và củng cố,hun đúc việc kết hợp ấy.

            (3) Hoạt động tông đồ cần được thực hiện nhân danh và với sự ủy nhiệm của Giáo Hội, cũng như trong   sự thông hiệp với Giáo Hội.

Qua Bí tích Rửa tội, người nữ tu còn được mời gọi tham gia tích cực vào đời sống Hội Thánh. Mọi thành phần được mời gọi lắng nghe nhau để nhận ra sự thúc đẩy của Chúa Thánh Thần. Ngài hướng dẫn những nỗ lực nhân loại của chúng ta.

            Ðiều 225: (1) Xét vì các giáo dân, cũng như mọi tín hữu khác, được Thiên Chúa ủy thác làm việc tông đồ do phép Rửa Tội và phép Thêm Sức, nên họ có nghĩa vụ tổng quát và có quyền lợi xét như từng cá nhân hoặc kết hợp thành hiệp hội, phải làm sao để sứ điệp cứu rỗi của Thiên Chúa được mọi người khắp thế giới biết đến và đón nhận. Nghĩa vụ này lại càng thôi thúc hơn trong những hoàn cảnh mà chỉ có thể nhờ các giáo            dân,      người ta mới có thể nghe Phúc Âm và biết Ðức Kitô.

            (2) Tùy theo điều kiện riêng của từng người, các giáo dân cũng có bổn phận riêng phải thấm nhập và kiện toàn trật tự trần thế với tinh thần Phúc Âm; và như vậy họ làm chứng cho Ðức Kitô đặc biệt khi điều hành các sự việc thế trần cũng như lúc thi hành các chức vụ trên đời.

Trong lãnh vực coi sóc các linh hồn cũng như việc cử hành các phụng vụ một cách công khai cùng các hoạt động tông đồ, người tu sĩ cần phải có sự đồng ý của Đức Giám Mục sở tại và Bề Trên hợp pháp.

            Ðiều 678: (1) Trong các lãnh vực coi sóc các linh hồn, cử hành phụng vụ công khai, và các hoạt động tông đồ khác, thì các tu sĩ phải thuộc quyền của các Giám Mục: họ phải tỏ ra lòng suy phục và kính cẩn với các ngài.

            (2) Trong khi hoạt động tông đồ bên ngoài, các tu sĩ cũng còn tùy thuộc các Bề Trên riêng của mình, và phải trung thành với kỷ luật của dòng. Các Giám Mục không nên bỏ qua việc thúc bách nghĩa vụ ấy, khi gặp hoàn cảnh.

            (3) Trong sự điều hành hoạt động tông đồ của các tu sĩ, các Giám Mục giáo phận và các Bề Trên dòng cần phải tiến hành với sự trao đổi ý kiến giữa đôi bên.

Người nữ tu còn có bổn phận tham gia cộng tác với Giáo Phận trong việc dạy Giáo Lý. Qua đó giúp cho người khác nhận biết Thiên Chúa là Cha, và mọi người là anh chị em của nhau: Ðiều 778: Các Bề Trên dòng tu và các tu đoàn tông đồ phải lo dạy giáo lý cách chuyên cần trong các nhà thờ, trường học và các cơ sở khác đã được ủy thác cách nào đó cho mình.

Ngoài ra, người nữ tu còn có bổn phận tham gia vào việc truyền giáo của Giáo xứ và Giáo Hội: Ðiều 783: Các phần tử của các Hội Dòng tận hiến, xét vì sự tận hiến bao hàm việc hiến thân phục vụ Giáo Hội, nên họ có nghĩa vụ góp phần đặc biệt vào việc truyền giáo theo cách thức riêng của Dòng mình.

Bên cạnh đó, người tu sĩ còn có sứ mạng phục vụ về giáo dục. Các Đức Giám Mục cũng có quyền trên những trường học Công Giáo nằm trên lãnh thổ của ngài.

            Ðiều 801: Các Dòng tu có sứ mệnh chuyên môn về giáo dục, trong khi trung thành theo đuổi sứ mệnh riêng của mình, phải nỗ lực chu toàn việc giáo dục công giáo kể cả nhờ các trường của mình được thiết lập với sự đồng ý của Giám Mục giáo phận.

            Ðiều 806: (1) Giám Mục giáo phận có quyền trông nom và thanh tra các trường công giáo nằm trong lãnh thổ  của ngài, kể cả những trường được thiết lập hay điều khiển bởi các tu sĩ. Ngài cũng có quyền ra những quy luật về việc điều hành chung các trường công giáo. Các trường do tu sĩ.

            (2) Dưới sự trông nom của Bản Quyền sở tại, các hiệu trưởng của các trường công giáo phải lo sao cho việc dạy học trong trường của họ có giá trị về phương diện khoa học ít là ngang với các trường tại địa phương.

Cẩm nang của Thượng Hội Đồng Giám Mục nêu ra rất nhiều điều, nhưng người viết chỉ xin được nêu lên cái nhìn của mình về sự hiệp hành của người tu sĩ trong chiều kích sứ mạng. Trong Thượng Hội Đồng Giám Mục, người nữ tu còn được mời gọi phân định để nhìn lại cách thi hành sứ mạng, linh đạo và đặc sủng của mình trong Hội Thánh qua sự hướng dẫn của Chúa Thánh Thần. Lắng nghe những gì Chúa Thánh Thần đang nói với Hội thánh, bằng cách cùng nhau lắng nghe Lời Chúa trong Kinh Thánh và truyền thống sống động của Hội thánh, bằng cách lắng nghe nhau, đặc biệt là những người bên lề, và phân định các dấu chỉ thời đại. Qua những điều cảm nghiệm được trong Thượng Hội Đồng lần thứ XVI này, với tư cách là người nữ tu trẻ, con nhận thấy mình được mời gọi phải tham gia tích cực thi hành những sứ mạng của mình nơi Giáo xứ  tại những Giáo Phận mà con được sai đến, và luôn lắng nghe tiếng nói của Chúa Thánh Linh. Tuy đó chỉ là những đóng góp nhỏ bé nhưng là trách nhiệm và bổn phận của người con trong đại gia đình Hội Thánh.

 Sr Faustine Tú Trân - TD Cù Lao Giêng 

[1] Con chiên nhỏ .Tính hiệp hành, một dấu chỉ thời đại?, truy cập ngày: 16/01/2022,

http://conggiao.info/tinh-hiep-hanh-mot-dau-chi-thoi-dai-d-60977

[2] Thượng Hội đồng Giám mục Vatican. Hướng đến một Hội thánh hiệp hành: Hiệp thông, Tham gia và Sứ vụ. Cẩm nang cho Thượng Hội đồng về tính hiệp hành, truy cập: 15/01/2022, https://drive.google.com/file/d/1wc8f5dSEZuCZk16nYnqU5CrZVVHNqpoE/view